WAGNER, GWIAZDY I SAMOTNY KSIĄŻĘ
Dzieciństwo Ludwika II w Hohenschwangau: Wagner i gwiazdy
Młody Ludwik II dorastał w odosobnieniu w Hohenschwangau, otoczony malowidłami przedstawiającymi legendę o łabędziu — a potem, już jako król, sprowadził Richarda Wagnera na tygodniowy pobyt w 1865 roku.
Check dates and availability ↗Dzieciństwo ubogie w rodziców, bogate w legendy
Ludwik II urodził się w 1845 roku i wychowywał się głównie w Hohenschwangau wraz z młodszym bratem Ottonem, urodzonym trzy lata później. Ich rodzice, książę koronny Maksymilian i księżna Maria, prowadzili formalny dwór, i według większości relacji chłopcy spędzali znacznie więcej czasu ze służbą, nauczycielami i guwernantkami niż z którymkolwiek z rodziców — ten dystans odcisnął piętno na obu. Zamiast tego otaczał ich sam pałac: sala za salą pokryte malowidłami opowiadającymi o łabędziej legendzie Lohengrina, średniowiecznych sagach dawnych rycerzy Schwangau i germańskich mitach. Na długo zanim Ludwik usłyszał muzykę Wagnera, dorastał wewnątrz jej tematu, otoczony freskami opowiadającymi dokładnie taką historię, jaką później sam za fortunę postanowi zbudować.
Otto, cichszy brat
Otto dzielił z Ludwikiem dzieciństwo w Hohenschwangau niemal dokładnie — tych samych odległych rodziców, te same pomalowane komnaty, tych samych nauczycieli — a jednak dorosłe życia obu braci potoczyły się skrajnie różnie. Otto jako chłopiec nie zdradzał żadnych oznak choroby; dopiero po służbie w wojnie francusko-pruskiej na początku lat siedemdziesiątych XIX wieku zaczął cierpieć na silne stany lękowe i depresję, a lekarze formalnie uznali go za psychicznie chorego w połowie tej dekady. Nominalnie objął tron po Ludwiku w 1886 roku, lecz nigdy w praktyce nie rządził, spędzając kolejne dziesięciolecia w dużej mierze w izolacji od życia publicznego. To trzeźwiący przypis do dzieciństwa zapamiętanego skądinąd jako bajkowa sceneria — dwóch chłopców wychowanych wśród tych samych baśniowych malowideł, których dalsze losy potoczyły się bardzo różnymi, a niekiedy bardzo trudnymi ścieżkami.
Pokój, w którym rozbłysły gwiazdy
Po śmierci ojca w 1864 roku świeżo koronowany osiemnastoletni Ludwik odcisnął własne piętno na rodzinnym zamku, zamawiając misterną instalację w swojej sypialni: sufit pomalowany na nocne niebo, z księżycem i gwiazdami, które można było zapalić na życzenie. Relacje nieco różnią się co do dokładnego mechanizmu, opisując ukryte lampy olejowe lub naftowe połączone z lustrami osadzonymi w podłodze powyżej, zaprojektowane tak, by rzucać iluzję świecących nad głową gwiazd — obok rzeźbionej formacji skalnej i działającego miniaturowego wodospadu w innej części pokoju. To wczesna, kameralna próba teatralnej, wyreżyserowanej fantazji, którą Ludwik później realizował za znacznie większe pieniądze w Neuschwanstein i Linderhof — dowód, że jego upodobanie do zmechanizowanych cudów zaczęło się tutaj, w dziecięcej sypialni, a nie wraz ze słynnymi zamkami.
Wagner przybywa z wizytą
Ludwik uczynił już Richarda Wagnera swoją sztandarową sprawą, gdy w listopadzie 1865 roku zaprosił kompozytora do Hohenschwangau — obaj spotkali się po raz pierwszy rok wcześniej w monachijskim Residenz, 4 maja 1864 roku, kilka miesięcy po objęciu tronu. Ta listopadowa wizyta trwała blisko tydzień, a król i kompozytor spędzali długie godziny razem przy fortepianie i na rozmowach — według większości relacji było to intensywne, niemal pochłaniające spotkanie umysłów. Wagner był już wówczas ulokowany przez Ludwika w willi w Monachium, aby obaj mogli łatwo się tam spotykać. Ta relacja miała później sfinansować część najważniejszych późnych dzieł Wagnera — a zaczęła się w dużej mierze w tych samych komnatach, w których młody Ludwik dorastał otoczony legendą o łabędzim rycerzu, którą słynny Lohengrin Wagnera rozsławił w całej Europie.
Od chłopca wśród łabędzich malowideł do Króla Łabędzia
Nietrudno poprowadzić linię od malowideł w Hohenschwangau do obsesji dorosłego Ludwika. Łabędź dawnych rycerzy Schwangau, malowany w całym jego dziecięcym domu i udramatyzowany w Lohengrinie Wagnera, stał się czymś na kształt osobistego emblematu — pojawiał się w jego korespondencji, w wyposażeniu wnętrz, a w końcu w samej nazwie zamku, który wzniósł po drugiej stronie doliny: Neuschwanstein, Nowy Łabędzi Kamień. O ile łabędzia ikonografia Hohenschwangau była odziedziczona, namalowana pokolenie przed narodzinami Ludwika przez dekoratorów jego ojca, o tyle ta w Neuschwanstein została wybrana i opłacona w całości przez samego Ludwika. Zestawione obok siebie, oba zamki kreślą drogę jednej wyobraźni — od chłopca chłonącego legendę ze ściany własnej sypialni do króla odbudowującego wokół niej cały swój świat.
Powrotne wizyty jako król
Zostanie królem w 1864 roku nie oznaczało pożegnania z Hohenschwangau. Nawet gdy pod koniec lat 60., 70. i 80. XIX wieku na przeciwległej skale wznosił się Neuschwanstein, Ludwig wielokrotnie wracał do rodzinnego domu na całe tygodnie, często czyniąc zeń bazę wypadową, skąd nadzorował prace budowlane po drugiej stronie doliny. Uważa się, że z okien i tarasów Hohenschwangau przyglądał się, jak Neuschwanstein nabiera kształtu — fantazja syna dosłownie widoczna z urzeczywistnionej fantazji ojca. Ten nawyk powracania mówi coś, czego same malowidła idła nie potrafią przekazać: mimo późniejszej sławy odludka, który budował sobie coraz odleglejsze i bardziej wymyślne kryjówki, Ludwig nigdy do końca nie porzucił stosunkowo skromnego, zamieszkanego pałacu, w którym jego wyobraźnia po raz pierwszy zaczęła się kształtować.